1 . قياس اقترانى حملى باب اوّل از ابواب سه‌گانه مباحث قياس از حيث هيئت و شكل ، باب قياس اقترانى حملى است . قبل از ورود به مباحث اصلى اين باب ، دو مطلب اساسى را به عنوان مقدمه بيان مىكنيم . اين دو مطلب مخصوص قياس اقترانى در برابر استثنايى است و اختصاص به اقترانى حملى ندارد بلكه عموميت داشته و مقدمهء اقترانى شرطى نيز هست . مطلب اوّل : حدود قياس اقترانى اين مقدمه دربارهء حدود قياس اقترانى و يا بيان اصطلاحات خاصّهء اين باب در برابر اصطلاحات عامه ( كه قبلا ذكر شد ) است . مىدانيم كه هر قياس اقترانى ( حملى يا شرطى ) حدّاقل از دو مقدمه تشكيل يافته و مشتمل بر دو قضيه است ، كه از آن دو مقدّمه ، مطلوب تصديقى ما تبديل به معلوم شده و نتيجه به دست مىآيد ، بدون ترديد از يك مقدمه اين نتيجه حاصل نمىشود . همچنين اين دو مقدمهء قياس ، بايد شامل سه حدّ باشند كه آن‌ها را حدود يا اجزاء ذاتى قياس اقترانى مىگوييم و آن سه حدّ عبارتند از : 1 . حدّ متكرر و مشترك ، يعنى حدّى كه در هر دو مقدمه تكرار مىشود و ميان آن دو مشترك است ، وظيفهء اصلى آن ايجاد رابطه و پيوند ميان دو حدّ ديگر قياس است . اگر حدّ مشترك نباشد هيچ ارتباطى ميان دو حدّ ديگر ايجاد نمىشود بلكه آن دو كاملا از يكديگر بيگانه بوده و اساسا قضيه‌اى تشكيل نخواهد شد تا از آن قياسى و نتيجه‌اى به دست آيد ( ذيلا توضيح بيشترى در اين رابطه مىدهيم و تشبيه بسيار زيباى مرحوم مظفر را نيز همان‌جا بازگو خواهيم نمود ) . 2 . حدّ مختص به مقدمه اول قياس كه در مقدمه ثانى نيامده ، و همين حدّ در نتيجه موضوع واقع مىشود . 3 . حدّ مختص به مقدمه دوم كه در اوّلى نيامده ، اين حدّ در نتيجه ، محمول واقع شده و بر موضوع حمل مىشود و بدين وسيله قضيهء سوّم يا نتيجه حاصل مىشود . منطقيون براى هركدام از اين حدود سه‌گانه و مقدّمات دوگانه ، اسم مخصوصى دارند كه مجموعا پنج الى شش اصطلاح است كه تحت عنوان اصطلاحات خاصهء باب قياس اقترانى ( شرطى يا حملى ) بيان مىكنيم :